Wat opvalt: leefstijl en langdurige stress spelen bij vrijwel alle topoorzaken een versterkende rol. Stress werkt zelden als directe oorzaak, maar beïnvloedt bloeddruk, ontstekingsprocessen, slaap, immuunfunctie en gedrag. Daarmee vergroot het structureel gezondheidsrisico’s.

Hart- en vaatziekten

(zoals hartinfarct en beroerte)

Wat gebeurt er?
Bij hart- en vaatziekten raken bloedvaten vernauwd of verstopt door aderverkalking. Hierdoor krijgt het hart of de hersenen onvoldoende zuurstof, wat kan leiden tot een hartinfarct of beroerte.

Belangrijke oorzaken:

• Hoge bloeddruk
• Verhoogd cholesterol
• Diabetes
• Roken
• Overgewicht en weinig beweging

De rol van stress:
Chronische stress verhoogt langdurig de bloeddruk en het stresshormoon cortisol. Dit versnelt vaatbeschadiging, bevordert ontstekingsprocessen en verhoogt het risico op hartritmestoornissen. Langdurige werkdruk en emotionele belasting zijn aantoonbaar risicofactoren.

Kanker

Wat gebeurt er?
Bij kanker delen cellen zich ongecontroleerd en vormen tumoren die omliggend weefsel aantasten of uitzaaien.

Meest voorkomende vormen in Nederland:

• Longkanker
• Borstkanker
• Darmkanker
• Prostaatkanker

Belangrijke oorzaken:

• Roken
• Alcohol
• Overgewicht
• Erfelijkheid
• Blootstelling aan schadelijke stoffen

De rol van stress:
Stress veroorzaakt geen kanker direct, maar langdurige stress kan het immuunsysteem verzwakken, ontstekingen bevorderen en ongezonde leefstijlkeuzes versterken (slechter slapen, minder bewegen, meer roken of drinken). Daarmee vergroot stress indirect het risico.

Chronische aandoeningen van de luchtwegen

Wat gebeurt er?
De luchtwegen raken blijvend ontstoken en vernauwd, waardoor ademhalen steeds moeilijker wordt.

Belangrijke oorzaken:

• Roken (veruit belangrijkste oorzaak)
• Luchtvervuiling
• Beroepsmatige blootstelling aan stof of chemische stoffen

De rol van stress:
Stress beïnvloedt ademhaling (oppervlakkiger, sneller), kan benauwdheidsklachten versterken en vergroot de kans op terugval in rookgedrag. Bij chronische longaandoeningen leidt stress tot meer exacerbaties.

Dementie (zoals Alzheimer)

Wat gebeurt er?
Bij dementie sterven hersencellen geleidelijk af, wat leidt tot geheugenverlies, gedragsveranderingen en uiteindelijk verlies van zelfstandigheid.

Belangrijke oorzaken:

• Veroudering
• Erfelijke factoren
• Hart- en vaatproblemen
• Ongezonde leefstijl

De rol van stress:
Langdurige stress kan via verhoogd cortisol hersengebieden aantasten die betrokken zijn bij geheugen (zoals de hippocampus). Daarnaast vergroot chronische stress indirect het risico via hoge bloeddruk en slaapstoornissen

Ongevallen

Wat gebeurt er?
Dit betreft vooral verkeersongelukken, valincidenten (met name bij ouderen) en arbeidsongevallen.

Belangrijke oorzaken:

• Verminderde alertheid
• Alcoholgebruik
• Slechte fysieke conditie
• Onveilige situaties

De rol van stress:
Stress vermindert concentratie en verhoogt impulsiviteit. Vermoeidheid door stress vergroot het risico op verkeers- en werk gerelateerde ongevallen aanzienlijk.

Download: de poster